اتصالات گالوانیزه و سیاه در بازار کنار هم فروخته می‌شوند و از بیرون تنها در رنگ تفاوت دارند؛ اما انتخاب اشتباه میان این دو، در خطوط آب به زنگ‌زدگی زودرس و در خطوط بخار به ریختن پوشش ختم می‌شود. این راهنما مرز میان آن‌ها را روشن می‌کند.
بدنه یکی است، پوشش فرق دارد
هر دو نوع از چدن چکش‌خوار (Malleable Cast Iron) ریخته‌گری و رزوه‌زنی می‌شوند. اتصال «سیاه» همان قطعه بدون پوشش است و اتصال «گالوانیزه» پس از رزوه‌زنی در حمام روی مذاب غوطه‌ور می‌شود (گالوانیزه گرم). یعنی ابعاد، رزوه، فیگور و فشار کاری یکسان است و تفاوت فقط در لایه محافظ روی سطح است.
چون پایه هر دو یکی است، نقشه فنی و جدول ابعاد هم مشترک است؛ تنها وزن قطعه گالوانیزه به اندازه لایه روی کمی بیشتر می‌شود.
کدام برای کدام سیال؟
| کاربرد | انتخاب درست | دلیل |
|---|---|---|
| آب آشامیدنی و آب سرد و گرم مصرفی | گالوانیزه | تماس دائم با آب و اکسیژن؛ پوشش روی از خوردگی جلوگیری می‌کند |
| خطوط آتش‌نشانی | گالوانیزه | آب ساکن در لوله می‌ماند و خوردگی را تشدید می‌کند |
| فضای باز و محیط مرطوب | گالوانیزه | رطوبت بیرونی روی بدنه می‌نشیند |
| خطوط گاز | سیاه | سیال خشک است و خوردگی داخلی موضوعیت ندارد |
| بخار و کندانس | سیاه | پوشش روی در دمای بالا رفتار مطلوبی ندارد |
| مدار بسته گرمایشی (چیلر، رادیاتور) | سیاه | اکسیژن تازه وارد مدار نمی‌شود |
چرا قیمت این دو یکی نیست
روی یک فلز بورسی با قیمت جهانی است و مصرف آن متناسب با سطح قطعه بالا می‌رود. به همین دلیل در بیشتر فیگورها قیمت گالوانیزه بالاتر از سیاه است، و این اختلاف در سایزهای بزرگ‌تر محسوس‌تر می‌شود. در عمل برای بعضی فیگورها اختلاف ناچیز و برای بعضی قابل توجه است؛ مقایسه باید فیگور به فیگور و سایز به سایز انجام شود، نه به صورت درصد کلی.
قیمت روز هر دو نوع، به تفکیک فیگور و سایز، در لیست قیمت اتصالات گالوانیزه و سیاه آمده است.
چهار اشتباه رایج
- ترکیب گالوانیزه و سیاه در یک خط آب: محل اتصال دو فلز با پتانسیل متفاوت، نقطه شروع خوردگی گالوانیکی است.
- جوشکاری روی اتصال گالوانیزه: پوشش روی در محل حرارت می‌سوزد و همان‌جا زنگ می‌زند؛ ضمن اینکه دود آن خطرناک است.
- رزوه‌زنی مجدد روی قطعه گالوانیزه: لایه محافظ برداشته می‌شود و رزوه بدون پوشش می‌ماند.
- انتخاب بر اساس رنگ ظاهری: رنگ خاکستری همیشه به معنی گالوانیزه گرم نیست؛ پوشش‌های رنگی و آبکاری نازک هم شبیه‌اند. حک برند و استاندارد روی بدنه ملاک مطمئن‌تری است.
چطور گالوانیزه گرم را تشخیص دهیم؟
- سطح باید یکدست خاکستری و کمی مات باشد؛ لکه قهوه‌ای یا پوسته‌شدگی یعنی پوشش ناقص.
- داخل رزوه باید تمیز باشد؛ روی اضافه باعث می‌شود اتصال کامل بسته نشود.
- نام سازنده و سایز باید روی بدنه حک شده باشد، نه چاپ.
- وزن قطعه نسبت به نمونه سیاه هم‌فیگور کمی بیشتر است.
جمع‌بندی
قاعده ساده است: هر جا آب و اکسیژن با هم حضور دارند، گالوانیزه؛ هر جا سیال خشک یا داغ است یا مدار بسته است، سیاه. فیگور، سایز، رزوه و فشار کاری در هر دو یکسان است، پس تصمیم فقط به محیط کار خط برمی‌گردد.
مشخصات فنی، ابعاد، وزن و تعداد در کارتن هر فیگور در کاتالوگ اتصالات توپی برزیل در دسترس است.
