رزوه BSP: تفاوت BSPT و BSPP و شناسایی سایز اتصال
رزوه نری مخروطی BSPT روی مغزی فیگور ۳۰۴ — قطر در طول رزوه کم میشود و همین شیب، آببندی را میسازد.
مغزی تبدیل فیگور ۳۱۸ — دو سایز رزوه روی یک قطعه؛ شمارش دندانه در یک اینچ، سایز واقعی را مشخص میکند.
بیشتر اشتباههای اجرایی در خطوط دندهای، از یک تصور نادرست ساده شروع میشود: اینکه همه رزوههای BSP یکساناند. در واقع دو خانواده متفاوت وجود دارد که هدفشان یکی نیست؛ یکی برای آببندی ساخته شده و دیگری برای اتصال مکانیکی. این صفحه تفاوت آنها، نوع رزوه اتصالات توپی برزیل و روش تشخیص سایز واقعی یک قطعه را توضیح میدهد.
BSPT در برابر BSPP: دو استاندارد با دو هدف
| ویژگی | BSPT — رزوه مخروطی | BSPP — رزوه موازی |
|---|---|---|
| استاندارد مرجع | ISO 7-1 | ISO 228-1 |
| هندسه رزوه نری | مخروطی | موازی |
| هدف | آببندی از طریق رزوه | اتصال مکانیکی |
| روش آببندی | درگیری فلز روی فلز بههمراه ماده آببند | واشر یا نشیمنگاه جداگانه |
| روش کنترل | گیج رزوه مطابق ISO 7-2 | سیستم برو - نرو مطابق ISO 228-2 |
| نماد رایج | R برای نری و Rc برای مادگی مخروطی | G برای نری و مادگی |
نتیجه عملی این تفاوت ساده است: یک قطعه با رزوه موازی را نمیتوان صرفاً با محکمتر بستن آببند کرد. اگر در محل اتصال نشتی دارید و قطعه رزوه موازی است، مشکل از گشتاور نیست؛ از نبودِ واشر یا نشیمنگاه است.
شناسایی سایز اتصال یا لوله از روی قطر واقعی
سایز اسمی اتصالات دندهای با هیچ ابعاد فیزیکی قطعه برابر نیست؛ «نیم اینچ» نه قطر داخلی است و نه قطر خارجی. برای تشخیص سایز یک قطعه بدون مارک، قطر رزوه را با کولیس اندازه بگیرید و با جدول زیر بسنجید:
- Dp — قطر خارجی رزوه نری (روی لوله).
- Db — قطر داخلی رزوه مادگی (داخل اتصال).
- C — طول مفید رزوه.
| سایز اسمی (اینچ) | Dp (میلیمتر) | Db (میلیمتر) | C — طول مفید رزوه (میلیمتر) |
|---|---|---|---|
| ¼ | ۱۲٫۸ | ۱۱٫۵ | ۹٫۷ |
| ⅜ | ۱۶٫۳ | ۱۵٫۰ | ۱۰٫۱ |
| ½ | ۲۰٫۴ | ۱۸٫۶ | ۱۳٫۲ |
| ¾ | ۲۵٫۹ | ۲۴٫۱ | ۱۴٫۵ |
| ۱ | ۳۲٫۶ | ۳۰٫۳ | ۱۶٫۸ |
| ۱¼ | ۴۱٫۱ | ۳۹٫۰ | ۱۹٫۱ |
| ۱½ | ۴۷٫۰ | ۴۴٫۹ | ۱۹٫۱ |
| ۲ | ۵۸٫۶ | ۵۶٫۷ | ۲۳٫۴ |
| ۲½ | ۷۴٫۱ | ۷۲٫۲ | ۲۶٫۷ |
| ۳ | ۸۶٫۶ | ۸۴٫۹ | ۲۹٫۸ |
| ۴ | ۱۱۱٫۴ | ۱۱۰٫۱ | ۳۵٫۸ |
| ۵ | ۱۳۶٫۷ | ۱۳۵٫۱ | ۴۰٫۱ |
| ۶ | ۱۶۲٫۰ | ۱۶۰٫۹ | ۴۰٫۱ |
کنترل کیفیت رزوه: گیج و صفحه کالیبراسیون
رزوه آببندی مخروطی با گیج کنترل میشود، نه با کولیس. مرجع اندازهگیری، «صفحه کالیبراسیون» (PC) است؛ یعنی مقطعی از رزوه مخروطی که قطر آن با مقدار اسمی برابر است.
- رزوه داخلی (مادگی) با گیج توپی کنترل میشود و باید بین حالت حداقل و حداکثر صفحه کالیبراسیون قرار بگیرد.
- رزوه خارجی (نری) با گیج حلقوی کنترل میشود، با همان منطق حداقل، اسمی و حداکثر.
- رزوههای موازی (اتصال ثابت) با سیستم برو - نرو مطابق ISO 228-2 کنترل میشوند: سمت «برو» باید کاملاً ببندد و سمت «نرو» نباید بیش از حد مجاز پیش برود.
- طول رزوه مؤثر را میتوان با کولیس و بر پایه ستون C جدول بالا سنجید.
نکتههای اجرایی
- ترکیب رزوه نری مخروطی با رزوه مادگی موازی، ترکیب استاندارد و پذیرفتهشده در سیستم BSP است؛ آببندی از درگیری تدریجی مخروط با رزوه موازی به دست میآید.
- آچارکشی بیش از حد، رزوه را نمیبندد بلکه بدنه را تحت تنش میگذارد. مقدار مجاز آچارکشی برای هر سایز در راهنمای نصب آمده است.
- پیش از سفارش قطعه جایگزین، نوع رزوه قطعه موجود را تشخیص دهید؛ رزوه موازی و مخروطی از بیرون شبیهاند اما رفتار آببندی کاملاً متفاوتی دارند.
- در خطوط با دما و فشار بالا، طول درگیری رزوه (ستون C) اهمیت مستقیم دارد؛ برش لوله کوتاهتر از طول مفید رزوه، نقطه ضعف اتصال میشود.
منبع: کاتالوگ فنی اتصالات BSP توپی برزیل، صفحات ۶ و ۲۶ تا ۳۱.